O porijeklu stanovništva Zmijanja

ZMIJANJE.design — Wed, 20 Jan 2021 13:32:57 +0000

Prva istraživanja na terenu po uputstvima Jovana Cvijića izvršio je Petar Kočić 1909. godine. Istraživanjima se bavio samo u tolikoj mjeri da potkrijepi tezu da je oblast Zmijanja „od vajkada nesumnjivo srpska“, mada je utvrdio da pored sloja starijeg postoji i sloj novijeg stanovništva. NJegova istraživanja nastavlja i potvrđuje bez nekih novih saznanja Milan Karanović.
Pored antropogeografskih istraživanja, vršeni su pokušaji da se s istorijskog aspekta razjasni porijeklo stanovništva sjeverozapadne Bosne. Tako, Petar N. Gaković ističe da je Bosanska Krajina oduvijek naseljena srpskim stanovništvom i da u nju nije bilo doseljavanja, te da je ona veoma ekspanzivna kao Crna Gora i Hercegovina.
Nasuprot njemu Vladislav Skarić je ukazao da je stanovništvo sjeverozapadne Bosne dvojakog porijekla, te da je starije doseljeno iz Hercegovine i Crne Gore, a stanovništvo novijeg porijekla iz „zapadnih brdovitih krajeva“ i sjeverne Dalmacije.

Man from Stričići (Zmijanje) Mihajlo Dujić Gaja, born in 1885 .

Tek istraživanja koja je obavio Milan Vasić na osnovu turskih popisnih deftera omogućavaju da stvorimo kompletnu sliku o stanovništvu i društveno-ekonomskim odnosima u vremenu kada su etnička kretanja na području sjeverozapadne Bosne bila najživlja. Nakon potpadanja pod tursku vlast 1527/8. godine ovaj predio se formira u nahiju Zmijanje, koja je prvi put upisana u defter iz 1541. godine. Iz deftera sačinjenog oko 1563. godine saznajemo da je između ova dva popisa formirana nova nahija Trijebovo, koja je obuhvatala jugoistočni dio nahije Zmijanje. Prema podacima ovih dvaju deftera Vasić zaključuje da su naselja Zmijanja već tada sasvim stabilna i da nije bilo nikakvih doseljavanja niti odseljavanja stanovništva. Većina naziva sela pomenuta u ovim dokumentima nalazi se i danas na tom području. Stanovnici su Srbi pravoslavne vjere i u pomenutim defterima većinom su upisani pod imenom oca, umjesto prezimenom, mada ima i formiranih prezimena. Zabilježeno je samo nekoliko slučajeva islamizacije. Vasić na kraju zaključuje da stanovnici Zmijanja koji su popisani u najstarijim turskim registrima i koji su se u vremenskom kontinuitetu tu održali do danas, nisu naseljeni poslije potpadanja pod tursku vlast i da ostaje otvoreno pitanje da li se radi o doseljenicima iz predturskog perioda ili o starosjediocima.

Pred kraj 19. vijeka Zmijanje je bilo relativno slabo naseljen kraj. Sve do sedme decenije 20. vijeka, izuzimajući kraće periode neposredno poslije Prvog i Drugog svjetskog rata, broj stanovnika je bio u porastu. Od kraja šeste decenije Zmijanje zahvata snažan proces iseljavanja stanovništva. Plansko iseljavanje zahvata samo sela jednog dijela Zmijanja, dok se u ostalim selima iseljavanje odvija stihijski. Stihijskim iseljavanjem najviše su bila zahvaćena sela centralnog dijela Zmijanja, čije stanovništvo se najviše iselilo u Bačku, Banat, Srem i Slavoniju te u okolinu Banjaluke i u Lijevče polje.
Raspad bivše Jugoslavije i ratna dešavanja na ovim prostorima uzrok su masovnog izbjeglištva stanovništva Zmijanja. Većina kuća i gazdinskih objekata te crkve i škole u selima Zmijanja su razrušene i spaljene. To je glavni razlog da se poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma na svoja ognjišta vratio samo mali postotak stanovnika.

Tekst: Irena Medar-Tanjga

Matron of Mrkonic Grad, Bosnia and Hercegovina, circa 1930-1937, Olga Benson,University of Washington Libraries, Special Collections

Man of Mrkonic Grad, Bosnia and Hercegovina, circa 1930-1937, Watercolor by Olga Benson, University of Washington Libraries, Special Collections, [BPC0484]

The post O porijeklu stanovništva Zmijanja appeared first on ZMIJANJE.design.

A gdje je to Zmijanje?

ZMIJANJE.design — Wed, 21 Oct 2020 00:00:11 +0000

Zmijanje je oblast u sjeverozapadnoj Bosni, odnosno u zapadnom dijelu Republike Srpske naseljen srpskim stanovništvom. U administrativno-teritorijalnom pogledu Zmijanje danas ne postoji kao posebna organizaciona jedinica. Ono se nalazi na graničnom području grada Banjaluke, i opština Mrkonjić Grad, Sanski Most i Ključ. Na osnovu objavljenih istorijskih izvora vidljivo je da je Zmijanje tokom istorije postojalo kao administrativno-teritorijalna jedinica i da je do kraja 13. vijeka predstavljalo bosansku župu Zemljanik.

Potpadanjem pod tursku vlast polovinim 16. vijeka organizovano je kao nahija, u kojem statusu je bila do početka 19. vijeka. Iz pomenutih izvora uočava se da je Zmijanje u periodu postojanja kao administrativno-teritorijalna jedinica često mijenjalo granice i da je najveću teritoriju obuhvatalo u prvoj polovini 16. vijeka, kada zahvata prostor između rijeka Vrbasa i Sane i planina Kozare, Dimitora i Lisine.

Mapa Zmijanja kroz istoriju

O narodnom poimanju Zmijanja ima srazmjerno dosta podataka, iz kojih se vidi da je ova oblast shvatana u različitim teritorijalnim okvirima.

Prve podatke o narodnom poimanju Zmijanja donosi Petar Kočić i na osnovu njegovih istraživanja ono se u narodu locira i kao područje jednog sela Ratkova i kao područje više sela na potezu Kadina Voda – Čađavica, te kao daleko veće područje ograničeno rijekama Sanom i Vrbasom sa zapada i istoka, a planinom Kozarom i izvorištem rijeke Plive na sjeveru i jugu.

Problemom određivanja granica bavio se i Milan Karanović. On je na osnovu svojih antropogeografskih istraživanja utvrdio da Zmijanje obuhvata prostor ograničen rijekama Vrbasom i Sanom na istoku i zapadu, linijom Banjaluka – Sanski Most na sjeveru i izvorom rijeke Plive na jugu.

Prema novijim izvorima Zmijanje je smješteno u brdovitom predjelu između rijeka Sane i Vrbasa, što predstavlja njegovu istočnu i zapadnu granicu. Sjevernim dijelom dopire do Banjaluke, a južnim do Mrkonjić Grada. To je Zmijanje u širem smislu riječi, dok se uži pojam Zmijanja ograničava na područje sela „Kadina Voda – Čađavica, sa lokalnim centrima u Stričićima i Sitnici. Ova grupa obuhvata sljedeća sela: Stričići, Lusići, Dujakovci, Lokvari, Sitnica, Donje Ratkovo, Gornje Ratkovo, Stražice i Sokolovo“. Dejtonskim sporazumom iz novembra 1995. godine Zmijanje je postalo granična oblast Republike Srpske prema Federaciji Bosne i Hercegovine.

Tekst: Irena Medar-Tanjga

Bunarevi Zmijanje

Sitnica, Manjača | 2011 | Alexis Qū

The post A gdje je to Zmijanje? appeared first on ZMIJANJE.design.