Prva istraživanja na terenu po uputstvima Jovana Cvijića izvršio je Petar Kočić 1909. godine. Istraživanjima se bavio samo u tolikoj mjeri da potkrijepi tezu da je oblast Zmijanja „od vajkada nesumnjivo srpska“, mada je utvrdio da pored sloja starijeg postoji i sloj novijeg stanovništva. NJegova istraživanja nastavlja i potvrđuje bez nekih novih saznanja Milan Karanović.
Pored antropogeografskih istraživanja, vršeni su pokušaji da se s istorijskog aspekta razjasni porijeklo stanovništva sjeverozapadne Bosne. Tako, Petar N. Gaković ističe da je Bosanska Krajina oduvijek naseljena srpskim stanovništvom i da u nju nije bilo doseljavanja, te da je ona veoma ekspanzivna kao Crna Gora i Hercegovina.
Nasuprot njemu Vladislav Skarić je ukazao da je stanovništvo sjeverozapadne Bosne dvojakog porijekla, te da je starije doseljeno iz Hercegovine i Crne Gore, a stanovništvo novijeg porijekla iz „zapadnih brdovitih krajeva“ i sjeverne Dalmacije.
Pored antropogeografskih istraživanja, vršeni su pokušaji da se s istorijskog aspekta razjasni porijeklo stanovništva sjeverozapadne Bosne. Tako, Petar N. Gaković ističe da je Bosanska Krajina oduvijek naseljena srpskim stanovništvom i da u nju nije bilo doseljavanja, te da je ona veoma ekspanzivna kao Crna Gora i Hercegovina.
Nasuprot njemu Vladislav Skarić je ukazao da je stanovništvo sjeverozapadne Bosne dvojakog porijekla, te da je starije doseljeno iz Hercegovine i Crne Gore, a stanovništvo novijeg porijekla iz „zapadnih brdovitih krajeva“ i sjeverne Dalmacije.
Tek istraživanja koja je obavio Milan Vasić na osnovu turskih popisnih deftera omogućavaju da stvorimo kompletnu sliku o stanovništvu i društveno-ekonomskim odnosima u vremenu kada su etnička kretanja na području sjeverozapadne Bosne bila najživlja. Nakon potpadanja pod tursku vlast 1527/8. godine ovaj predio se formira u nahiju Zmijanje, koja je prvi put upisana u defter iz 1541. godine. Iz deftera sačinjenog oko 1563. godine saznajemo da je između ova dva popisa formirana nova nahija Trijebovo, koja je obuhvatala jugoistočni dio nahije Zmijanje. Prema podacima ovih dvaju deftera Vasić zaključuje da su naselja Zmijanja već tada sasvim stabilna i da nije bilo nikakvih doseljavanja niti odseljavanja stanovništva. Većina naziva sela pomenuta u ovim dokumentima nalazi se i danas na tom području. Stanovnici su Srbi pravoslavne vjere i u pomenutim defterima većinom su upisani pod imenom oca, umjesto prezimenom, mada ima i formiranih prezimena. Zabilježeno je samo nekoliko slučajeva islamizacije. Vasić na kraju zaključuje da stanovnici Zmijanja koji su popisani u najstarijim turskim registrima i koji su se u vremenskom kontinuitetu tu održali do danas, nisu naseljeni poslije potpadanja pod tursku vlast i da ostaje otvoreno pitanje da li se radi o doseljenicima iz predturskog perioda ili o starosjediocima.
Pred kraj 19. vijeka Zmijanje je bilo relativno slabo naseljen kraj. Sve do sedme decenije 20. vijeka, izuzimajući kraće periode neposredno poslije Prvog i Drugog svjetskog rata, broj stanovnika je bio u porastu. Od kraja šeste decenije Zmijanje zahvata snažan proces iseljavanja stanovništva. Plansko iseljavanje zahvata samo sela jednog dijela Zmijanja, dok se u ostalim selima iseljavanje odvija stihijski. Stihijskim iseljavanjem najviše su bila zahvaćena sela centralnog dijela Zmijanja, čije stanovništvo se najviše iselilo u Bačku, Banat, Srem i Slavoniju te u okolinu Banjaluke i u Lijevče polje.
Raspad bivše Jugoslavije i ratna dešavanja na ovim prostorima uzrok su masovnog izbjeglištva stanovništva Zmijanja. Većina kuća i gazdinskih objekata te crkve i škole u selima Zmijanja su razrušene i spaljene. To je glavni razlog da se poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma na svoja ognjišta vratio samo mali postotak stanovnika.
Raspad bivše Jugoslavije i ratna dešavanja na ovim prostorima uzrok su masovnog izbjeglištva stanovništva Zmijanja. Većina kuća i gazdinskih objekata te crkve i škole u selima Zmijanja su razrušene i spaljene. To je glavni razlog da se poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma na svoja ognjišta vratio samo mali postotak stanovnika.
![Man of Mrkonic Grad, Bosnia and Hercegovina, circa 1930-1937, Watercolor by Olga Benson, University of Washington Libraries, Special Collections, [BPC0484]](https://zmijanje.design/wp-content/uploads/2025/02/Man-of-Mrkonic-Grad-Bosnia-and-Hercegovina-circa-1930-1937-Watercolor-by-Olga-Benson.jpg)